Mijn dochter van negen doet een kruiswoordpuzzel. Ze is op zoek naar een ander woord voor ‘talent’. Vier letters. Ik probeer te helpen, maar we komen er niet uit. We spieken achter in het puzzelboekje en de oplossing blijkt ‘gave’ te zijn. Kijk, daar gaat het dus mis. Ik was al halverwege een boze brief aan de firma Denksport, maar stop mijn energie beter in dit blogje.

Thuis hanteren we namelijk een andere definitie van talent dan ‘aanleg’ of ‘gave’. Talent is niet iets wat je hebt (of niet, jammer dan). Het is gedrag dat je kunt vertonen. Hoe dat werkt, daar is leuk onderzoek naar gedaan. Wat blijkt? Talentvol gedrag kun je als docent ontlokken. Bijvoorbeeld door lessen te ontwerpen met ruimte voor nieuwsgierigheid, lessen die de leerling uitnodigen te onderzoeken en experimenteren. Of door als docent wat minder te vertellen hoe het moet en wat meer te vragen hoe het zou kunnen. Gevolg van deze kijk op talent is dat iedereen talentvol is, of onder de juiste omstandigheden en begeleiding talentvol gedrag kan vertonen. Van die gedachte word ik vrolijker dan van het denken in ‘aanleg’ (of niet, jammer dan).

Nee, ik zeg niet dat iedereen alles maar kan bereiken want aanleg en pech bestaan natuurlijk gewoon. Als je twee armen hebt, dan is de kans bijvoorbeeld groter dat je op hoog niveau trompet leert spelen dan wanneer je één arm hebt. Maar laten we aanleg niet overschatten. Bovendien kun je aanleg niet beïnvloeden dus voor docenten is het niet zo interessant. Denken in termen van ‘talentvol gedrag’ betekent eigenlijk iedereen een eerlijke kans geven. Vooruitkijken in plaats van terug.

Van Dale geeft als definitie van talent: “aangeboren vermogen om iets goed te kunnen”. Dus wie ben ik om de betekenis van een woord voor de rest van Nederland zo maar even te veranderen. Uiteindelijk gaat het ook niet om het woord talent, maar om de manier waarop je jonge mensen tegemoet zou kunnen treden wanneer je anders kijkt naar talent.

Vind je anders kijken naar talent ook leuk? Dan ga je vanzelf een beetje op woorden passen. Een ‘jong talentklas’ is eigenlijk niet zo’n goede naam omdat die impliceert dat deze gevuld is met jongeren met een gave. ‘Holland’s got talent.’ Kun je beter anders noemen. ‘Holland laat het resultaat van nieuwsgierigheid, een talentontlokkende omgeving en heel veel oefenen zien.’ De wethouder cultuur die zegt ‘wat een talent in onze gemeente!’ bedoelt het natuurlijk goed. Maar hij bedoelt eigenlijk “wat een talentvol gedrag bij ons in de stad!”

En als je talent als situatie ziet, dan zeg je natuurlijk nooit meer dat je ergens ‘geen talent voor hebt’. Ook niet dat je het wel hebt trouwens.

Deze blog verscheen op de LinkedIn pagina van het Lectoraat Kunsteducatie van de Hanze.